fot. Mari Helin

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego

Niejednokrotnie dochodzi do sytuacji, w której zmarły pozostawia jedynie długi, bądź długi przewyższające aktywa. W takiej sytuacji, dla ustrzeżenia się przed odpowiedzialnością za długi spadkowe, spadkobierca, może złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku zarówno przed sądem jak i przed notariuszem.

Skutkiem złożenia skutecznego oświadczenia o odrzuceniu spadku, jest wyłączenie od dziedziczenia spadkobiercy tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 Kodeksu cywilnego). Oznacza to, że udział spadkowy przypada zstępnym odrzucającego, czyli jego dzieciom. Dlatego też zstępni osoby, która odrzuciła spadek również powinni złożyć stosowne oświadczenie aby uniknąć ewentualnej odpowiedzialności za długi spadkowe.

Jeżeli zstępnym jest osoba małoletnia, z uwagi na to, że nie posiada ona pełnej zdolności do czynności prawnych, oświadczenie o odrzuceniu spadku w jego imieniu powinien złożyć przedstawiciel ustawowy. Przedstawicielem ustawowym osoby małoletniej z reguły są rodzice, jednakże mogą nim być, ustanowieni przez sąd opiekuńczy,  opiekun bądź kurator. Co istotne, jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z  nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka.

Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu osoby małoletniej wymaga uzyskania orzeczenia sądu zezwalającego na dokonanie tej czynności. Obowiązek uzyskania zgody sądu opiekuńczego wynika z art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym  „Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.”  Uzyskanie zgody dotyczy również opiekuna małoletniego i kuratora.

W orzecznictwie sądów powszechnych panuje zgodny pogląd, że złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu. Natomiast Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 listopada 1998 r. sygn. akt II CKU 64/98 wprost stwierdził, że „Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez przedstawiciela osoby nie mającej pełnej zdolności do czynności prawnych wymaga zgody sądu opiekuńczego.”

Wniosek o wydanie zezwolenia na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego należy skierować do sądu opiekuńczego tj. sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania małoletniego dziecka. W braku miejsca zamieszkania właściwym będzie sąd miejsca pobytu małoletniego, a jeżeli brak jest możliwości ustalenia adresu zarówno zamieszkania jak i pobytu- właściwy jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy (art. 568-569 Kodeksu postępowania cywilnego). Wniosek ten należy złożyć na piśmie oraz załączyć do niego właściwą dokumentację, wskazującą na powołanie małoletniego do dziedziczenia, odrzucenie spadku przez rodzica oraz  dokumenty uzasadniające konieczność odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka. Należy również pamiętać o wskazaniu numerów PESEL przedstawiciela ustawowego oraz dziecka, a także o uiszczeniu opłaty sądowej od wniosku, której można dokonać przelewem na rachunek bankowy sądu do którego kierujemy wniosek lub w znakach opłaty sądowej.

Nie można zapomnieć o sześciomiesięcznym  terminie na złożenie oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku, który biegnie od dnia, w którym osoba dowiedziała się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 k.c.). W odniesieniu do małoletniego, termin ten biegnie co do zasady od dnia odrzucenia spadku przez rodzica. Tak więc co do zasady rodzice mają sześć miesięcy na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego. Jednakże orzecznictwo Sądu Najwyższego wprowadza swego rodzaju ułatwienie. Mianowicie Sąd najwyższy w postanowieniu z dnia 28 września 2016 r., sygn. akt : III CSK 329/15 przyjął, że termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego, przestaje biec po złożeniu do sądu wniosku o zezwolenie na dokonanie tej czynności. Powyższe oznacza, że termin ten nie może upłynąć przed uprawomocnieniem się postanowienia sądu w przedmiocie wyrażenia zgody. Natomiast rodzic powinien niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia złożyć oświadczenie, bowiem o uprawomocnieniu się orzeczenia, termin biegnie dalej.

Wyżej wskazana droga prowadząca do odrzucenia spadku przez małoletniego ma zastosowanie również w sytuacji, gdy małoletni dziedziczy bezpośrednio po spadkodawcy.

Reasumując, aby uchronić małoletnie dziecko przed długami spadkowymi należy uzyskać zgodę sądu opiekuńczego na złożenie oświadczenia o odrzucenie spadku, a następnie dokonać odrzucenia przed sądem lub notariuszem z zachowaniem sześciomiesięcznego terminu.

Podziel się z innymi tym wpisem:

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email