money-661584_960_720

Potrącenie z wynagrodzenia za pracę – zasady i ograniczenia

Wynagrodzenie za pracę jest podstawowym świadczeniem przysługującym pracownikowi za wykonaną przez niego pracę. Niekiedy dochodzi do sytuacji, w której wynagrodzenie przysługujące pracownikowi zostaje wypłacone w nieprawidłowej wysokości np. wskutek potrącenia należności z wynagrodzenia za pracę w kwocie wyższej niż dopuszczalna. Aby chronić pracownika przed powyższymi zdarzeniami, została stworzona instytucja ochrony wynagrodzenia za pracę, która przejawia się m.in. w uregulowaniu  kolejności potrącania należności oraz wysokości potrąceń, a także ustanowieniu kwoty wolnej od potrąceń. Znajomość przesłanek oraz zasad dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę, jest istotna zarówno dla pracodawcy jak i pracownika.

Przepisy prawa pracy pozwalają na dokonywanie przez pracodawcę potrąceń z wynagrodzenia pracownika. Jednakże, z uwagi na ograniczenia, jakie zostały zawarte w art. 87, art. 871 oraz art. 91 k.p., pracodawca nie może dokonywać potrąceń wg własnego uznania.

W pierwszej kolejności przybliżone zostaną zasady dokonywania potrąceń należności, które nie wymagają zgody pracownika. I tak, art. 87 § 1 – 2 k.p. stanowi, iż z wynagrodzenia za pracę – po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego – podlegają potrąceniu tylko następujące należności, we wskazanej kolejności:

  • sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych;
  • sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
  • zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi;
  • kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p.

Oczywiście potrącane należności nie mogą skonsumować całego wynagrodzenia, dlatego tez przepisy Kodeksu pracy regulują granice dokonywania potrąceń. W razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych potrącenia można dokonać do wysokości trzech piątych wynagrodzenia. Natomiast w przypadku egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych, potrącenie nie może przekroczyć wysokości połowy wynagrodzenia. Co więcej, potrącenia z tytułu egzekucji innych należności oraz zaliczek pieniężnych, nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami kwot egzekwowanych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych – trzech piątych wynagrodzenia.

Kary porządkowe o których mowa w art. 108 k.p. potrąca się niezależnie od potrąceń, o których mowa powyżej, przy czym należy pamiętać, że kara ta nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia pracownika, a łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać dziesiątej części wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty.

Kolejnym ograniczeniem mającym na celu zapobieżenie dokonywania nadmiernych potrąceń, jest ustanowienie kwoty wolnej od potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Zgodnie z art. 871 k.p., pracownik, wobec którego dokonano potrącenia, musi otrzymać wynagrodzenie w wysokości co najmniej:

  • minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
  • 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi;
  • 90% minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 k.p.

Przy czym należy mieć na uwadze, że jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, kwoty wskazane powyżej,  ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

Natomiast potrącenie przez pracodawcę innych należności niż omówione powyżej, wymaga każdorazowej zgody pracownika wyrażonej na piśmie (art. 91 § 1 k.p.), a brak zgodny powoduje nieważność potrącenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 01.10.1998 r., sygn. akt: I PKN 366/98). Co więcej, zgoda na potrącenie powinna określać wysokość kwoty, do jakiej może ono nastąpić. Ponadto zgoda pracownika na dokonanie potrącenia nie może być wydana na przyszłość, a musi odnosić się do konkretnej, znanej pracownikowi należności, wynikającej ze świadomości istnienia i wielkości długu, oraz skonkretyzowanej kwoty (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 05.05.2004 r., sygn. akt: IPK 529/03). Tak więc, zgoda wyrażona przez pracownika oraz dokonane na jej podstawie potrącenie są nieważne, jeśli ten w chwili jej wydania nie miał długu u pracodawcy, gdyż stanowiłoby to naruszenie zakazu zrzeczenia się wynagrodzenia, który został zawarty w art. 84 K.p.

Zgoda na dokonanie potrącenia może zostać wyrażona przez pracownika następczo tj. już po dokonaniu potrącenia przez pracodawcę, jednakże  pod warunkiem, że ma tego świadomość i zgadza się na potrącenie, ponieważ uznaje dług i kieruje się usprawiedliwionymi przesłankami (wyrok Sądu Najwyższego z dnia  03.08.2012 r., sygn. akt: I BP 2/12).

Również i w tym przypadku, ustawodawca ograniczył dowolność dokonywania potrąceń. Kwotą wolną od potrąceń w przypadku potrącania należności na rzecz pracodawcy jest kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Natomiast w przypadku innych należności, jest to kwota stanowiąca 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Podsumowując, ustawodawca przewidział możliwość dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Jednakże pracodawca dokonując potrącenia, musi przestrzegać zasad i granic określonych w przepisach Kodeksu pracy. Co ważne, potrącenie niektórych należności wymaga zgodny pracownika wyrażonej w formie pisemnej. Natomiast pracodawca nie może wymagać od pracownika podpisania takiej zgody. Zarówno pracownicy jak i pracodawcy powinni pamiętać, że potrącona może zostać jedynie skonkretyzowana, znana pracownikowi suma pieniężna. Niedopuszczalne jest dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia kwot, które mogą powstać w przyszłości. Wszelkie naruszenia przepisów regulujących dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia za pracę , stanowiłyby naruszenie zasady niezbywalności wynagrodzenia za pracę. Wyjątek od obowiązku uzyskania zgody pracownika na dokonanie potrącenia, stanowią należności takie jak: sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych oraz należności innych niż świadczenia alimentacyjne, a także  zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi i kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p.

W przypadku niepewności w jakiej wysokości można dokonać potrącenia należności z wynagrodzenia pracownika, bądź wątpliwości czy potrącenie zostało dokonane w prawidłowej wysokości, warto skonsultować się z profesjonalnym pełnomocnikiem.

Podziel się z innymi tym wpisem:

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email